IV NOC HUMANISTÓW

TAJEMNICA W KULTURZE

1 kwietnia, godz. 18.00 – 23.00

ul.  J. Dawida 1

 

Godz. 18.00. – 18.45.

Sala 21
dr hab. Izolda Topp (Instytut Kulturoznawstwa)
O tajemnicy ukrytej w pewnej szkatułce
Opowieść o misternie rzeźbionej szkatułce: o sposobach rozszyfrowywania znaków; o tym, czym jest ikonografia i co wędrówki rzeczy mogą powiedzieć o kulturze. A dokładniej: jak łączą się ze sobą scytyjski jeleń, węże Wikingów i wojenne losy pewnego gdańskiego małżeństwa.

Sala 22
dr hab. Ryszard Poprawa (Instytut Psychologii
Czy korzystanie z Internetu może uzależniać?
Wykład poświęcony kontrowersyjnemu problemowi „uzależnienia od Internetu” (Internet addiction). Odpowie na pytanie czym są uzależnienia, w tym i uzależnienia behawioralne (zachowania nałogowe), a w szczególności czy istnieje uzależnienie od Internetu? Przedstawiony zostanie zarys historii badań tego problemu. Przeanalizowane zostaną najważniejsze kontrowersje wokół problemu. Zaprezentowane będą wyniki badań nad charakterystyką zjawiska u polskich internautów oraz poszukujących jego psychologicznych determinantów. Zarysowana zostanie alternatywna koncepcja „problemowego lub kompensacyjnego używania Internetu” i wyniki badań uzasadniających wyjaśnienie tego problemu w ramach przedstawionej koncepcji.

Sala 27
dr Robert Losiak (Instytut Muzykologii)
Słuchając śpiącego miasta. Tajemnice nocnych dźwięków Wrocławia
Obraz dźwiękowy miasta zmienia się w każdej porze doby, a szczególnie odmienny jest w czasie nocnym. Słuchać wówczas te dźwięki, które w dzień nie mają szansy dotrzeć do naszych uszu, ukryte za „ścianą” wielkomiejskiego gwaru, a także takie, które związane są z nocnym życiem miasta. Nocne dźwięki pokazują Wrocław, jakiego być może nie znamy i nie spodziewany się usłyszeć.

Godz. 19.00. – 19.45.

Sala 21
prof. dr hab. Waldemar Okoń (Instytut Historii Sztuki)
Arcydzieło – największa tajemnica w humanistyce
W wystąpieniu zostaną omówione różne sposoby rozumienia pojęcia „arcydzieło”, uzależnione przede wszystkim od pojmowania istoty samej sztuki, ale też od licznych uwarunkowań natury filozoficznej, estetycznej i społecznej. Na wybranych przykładach autor postara się ukazać ewolucję tego pojęcia, tak w dawnych doktrynach artystycznych, jak i w epoce awangard XX wieku oraz w czasach nam współczesnych. Element tajemnicy i zagadkowości towarzyszący od wieków arcydziełom wynika niewątpliwie z tajemniczości samej sztuki, która nie zawsze podlega możliwościom naukowego wyjaśnienia i niesie w sobie ów poszukiwany przez artystów i niektórych badaczy „pierwiastek poetycki”, nie ulegający ostatecznemu, racjonalnemu wytłumaczeniu.

Sala 22
dr Bianka Lewandowska (Instytut Psychologii)
W głąb króliczej nory – naukowe badania tajemnic snu
Dlaczego śnimy koszmary senne? Czy sny umożliwiają nam wgląd w treści nieświadome? A może spełniają nasze życzenia lub pomagają w rozwiązywaniu problemów? W jaki sposób oglądanie filmów i użytkowanie gier video wpływa na treść naszych snów? Jak długo powinniśmy spać i właściwie czemu przesypiamy jedną trzecią naszego życia? Na te i inne pytania potrafimy już częściowo odpowiedzieć, dzięki wynikom badań naukowych.

Sala 27
Prof. dr hab. Leszek Ziątkowski (Instytut Historyczny)
W kręgu funeralnych tajemnic – strach przed pogrzebaniem żywcem a spory w gminie żydowskiej we Wrocławiu u schyłku XVIII w.
Znany francuski historyk Philippe Ariès w przetłumaczonej na polski książce „Człowiek i śmierć” wspomniał o narastającym od końca XVII w. strachu przed pochówkiem za życia. Ówczesna medycyna nie potrafiła jeszcze jednoznacznie potwierdzić zgonu pacjenta, mnożyły się przykłady cudownie ożywionych. Spowodowało to pojawienie się przepisów zakazujących pogrzebu natychmiast po domniemanym zgodnie – najpierw czekano jeden dzień, później nawet dwie i trzy doby. O ile w Kościołach chrześcijańskich taka zwłoka nie wywoływała specjalnych oporów, o tyle zgodnie z przepisami religijnymi Żydów pochówek powinien odbyć się w miarę możności w dniu zgonu. Pod koniec XVIII w. wywołało to ostre spory między wprowadzającą nowe rozporządzenia władzą świecką a gminami żydowskim, ale też wewnątrz samej społeczności Żydów – zwolennicy oświecenia poparli władców, a bardziej konserwatywni członkowie kahałów bronili autonomii religijnej judaizmu i tradycji. Także we Wrocławiu pod koniec XVIII w. spór na tym tle omal nie doprowadził do rozłamu tutejszej gminy i dopiero zdecydowany nakaz władz policyjnych zmusił Żydów do zmiany obyczajów pogrzebowych.

Godz. 20.00. – 20.45.

Sala 21
dr Marek Podgórny (Instytut Pedagogiki)
Tajemnica coachingu
Termin coaching zrobił w ostatnich latach oszałamiającą karierę. Rynek usług coachingowych nieustannie się rozwija, oferując coraz to nowe specjalności i kusząc coraz szersze rzesze klientów. Na czym polega tajemnica tego sukcesu? Czym jest coaching, a co nie jest coachingiem? Jakie techniki i narzędzia stosuje coaching? Czy jest to uniwersalna metoda pracy, skuteczna w każdej sytuacji? Kto nadaje się na coaching? Kto może zostać coachem? Na te i podobne pytania spróbujemy poszukać odpowiedzi.

Sala 22
dr Mirosław Marczyk (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej)
Tajemniczy świat grzybów – mit, rytuał, popkultura
W naukach humanistycznych grzyby traktuje się jako uniwersalny klasyfikator, za pomocą którego zakodowane zostały różne aspekty systemów kulturowych. Obecność grzybów w kompleksie śmierć – płodność – życie widoczna jest w mitologiach, folklorze, systemach pokarmowych, religijnych i wierzeniowych. Współczesne postrzeganie grzybów ulega licznym przemianom, dawny podział na ludy mikofilskie i mikofobskie ulega zatarciu, podobnie jak ich znaczenie w ekstatycznych rytuałach szamańskich na Syberii, czy w Meksyku. Oryginalne wartości smakowe, strach przed zatruciem albo wykorzystanie właściwości psychotropowych, zdeterminowało dyskurs o grzybach, nie eliminując jednak aury ich tajemniczości.

Sala 27
dr Adam Pałuchowski (Instytut Historyczny)
Kamienie na przesłuchaniu, czyli ile z kamieni da się wycisnąć?
Przedmiotem zainteresowania będzie słynne Prawo z Gortyny na Krecie, w postaci dwunastokolumnowej inskrypcji wyrytej na blokach kamiennych w połowie V wieku p.n.e. Gortyna co prawda dostarczyła nam całkiem sporo starszych fragmentów różnych praw, ale żaden z nich – jak i żaden w ogóle w świecie greckim, z dowolnej epoki – nie dorównuje w najmniejszym stopniu Prawu z Gortyny co do obszerności. Zestawienie z kontekstem archeologicznym i topograficznym Gortyny pozwoli rozwiązać zagadkę pierwotnej lokalizacji i funkcji inskrypcji. Natomiast bliższe przyjrzenie się wybranym paragrafom Prawa rozwieje niejedną utartą opinię na temat funkcjonowania społeczności greckich miast-państw (poleis).

Godz. 21.00. – 21.45.

Sala 21
Prof. dr hab. Agnieszka Nieracka (Instytut Kulturoznawstwa)
Kino potworne. Tajemnica ekranowych monstrów
Będzie to opowieść o tym, jakie ważne znaczenia są ukryte pod spektakularną demonstracją zdegradowanej cielesności w dawnych i współczesnych filmach grozy.

Sala 22
Karolina Augustowska, Aleksandra Brzyska i Tomasz Raczkowski, Studenckie Koło Naukowe Etnologów (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej)
Sekrety programów podróżniczych. O mechanizmach banalizacji kultury
Eksploracja tajemnic obcych, odległych i pierwotnych kultur jest dziś jedną z rozrywek, których dostarcza telewizja. Popularne programy podróżnicze kreują egzotyczną wizję odległych krain i zamieszkujących je ludów, akcentującą przede wszystkim ich inność oraz niezrozumiałość z punktu widzenia europejskiego odbiorcy. Naprzeciw takiej narracji postawić można spojrzenie antropologii kulturowej, odkrywające to, co kryje się za popularnymi medialnymi obrazkami. Celem wystąpienia jest odsłonięcie tajemnic, które skrywają programy podróżnicze oraz dekonstrukcja mainstreamowych narracji na temat Innych jako zjawiska kultury, a dodatkowo zwrócenie uwagi na problematyczną kwestię opisu oraz reprezentacji, która stanowi tajemnicę samej antropologii kulturowej.

Sala 27
dr Wojciech Odoj (Instytut Muzykologii)
Zagadka mszy De Sancto Donatiano Jacoba Obrechta rozwiązana
Missa de Sancto Donatiano Jacoba Obrechta, skomponowana w II poł. XV w., jest dziełem wyjątkowym. Należy do niewielkiej grupy kompozycji z tamtego okresu, o których udało nam się dowiedzieć niemal wszystko; wiemy kto zlecił napisanie mszy, komu została dedykowana, kiedy, gdzie i w jakim kontekście została po raz pierwszy wykonana i – co wydaje się najbardziej fascynujące i intrygujące – w jak wyrafinowany i kunsztowny sposób została przemyślana i „zaprojektowana”.

Godz. 22.00. – 22.45.

Sala 21
dr hab. Mateusz Żmudziński (Instytut Archeologii)
Tajemnice rzymskiej sypialni (wykład dla dorosłych)
Tematem wykładu są tajemnice sypialni rzymskiej. Wykład jest przeznaczony wyłącznie dla osób dorosłych, gdyż dotyczy nie tylko snu, ale tego co dorośli Rzymianie mogli robić w sypialni. Autor ma zamiar pokazać różnego rodzaju zabytki archeologiczne związane z erotyką starożytnych Rzymian. Są to m.in. malowidła w domu publicznym, amulety, lampki oliwne zdobione wyobrażeniami o treściach erotycznych. Te wszystkie zabytki przedstawiają nam obraz obyczajowości starożytnych, pogańskich Rzymian. Dzięki nim wiemy co działo się za zamkniętymi drzwiami sypialni.

Sala 22
dr Wojciech Szymański (Instytut Historii Sztuki)
Tajemnica kamienicy Ohrensteinów, czyli co się stało w starym domu?
Wzniesiona przeszło sto lat temu w Krakowie kamienica rodziny Ohrensteinów była świadkiem burzliwej, nierzadko dramatycznej historii miasta na przestrzeni XX wieku. Zbudowana jako dom czynszowy mieściła nie tylko eleganckie mieszkania, ale także fabrykę win owocowych, w jej tajemniczych piwnicach zaś znajdowały się ponoć długie baseny, w których w ciemnościach hodowano karpie. Zagadkowa do dzisiaj pozostaje sama forma budynku, jego rozplanowanie, dekoracje użyte do ozdobienia jego elewacji, zastosowane formy architektoniczne. Wygląd tego wielkiego domu intryguje. Można wręcz zapytać, czy w architekturze budynku nie został zaszyfrowany tajemniczy przekaz? Czy budynek ten jest rodzajem zagadki pozostawionej do rozwiązania przez jego architekta?

Wydarzenia towarzyszące

18.00-21.00.

Sala 16 i 18
Larp kryminalno-psychologiczny De Profundis; Koordynator: dr Dorota Chmielewska-Łuczak
Tegoroczny LARP będzie stylistyczną i fabularną kontynuacją tych, które odbywały się w poprzednich edycjach Nocy Humanistów. W tym roku policja zmierzy się z niejasnymi okolicznościami pożaru szpitala psychiatrycznego, niezrozumiałymi zeznaniami pacjentów i innych obywateli, zbrodniami z piekła rodem….i ulubieńcami samego Führera. Kto stanie się bohaterem, a kto złoczyńcą? Kto sięgnie po władzę a kto będzie zepchnięty na dno rozpaczy?

Sala 23
Archeologia eksperymentalna i rekonstrukcyjna – warsztaty archeologiczne, pokaz pradziejowego rękodzieła; Koordynacja: Koło Naukowe Studentów Archeologii
Rekonstruktorzy w strojach pradziejowych opowiadają o eksperymencie w archeologii i odtwarzaniu dawnych rzemiosł oraz stroju i zajęć pradziejowych społeczności. Pokazy pradziejowego rękodzieła: garncarstwo, obróbka kości i rogu, plecionkarstwo, tkactwo, powroźnictwo, obróbka krzemienia itd. Dodatkowo: warsztat pracy archeologa – techniki wykopaliskowe, dokumentacja i konserwacja zabytków itd.

Sala 26
Mikroświaty macierzyństwa– prezentacja projektów badawczych z wykorzystaniem metodologii wizualnej poświęconych macierzyństwu; Koordynator projektów: dr Martyna Pryszmont-Ciesielska
Wystawa prezentuje materiały z badań zrealizowanych w ramach projektu pt. „Mikroświaty macierzyństwa”. W kolejnych edycjach projektu przedmiotem badań były różne obszary doświadczania macierzyństwa przez kobiety podchodzące z różnych grup i środowisk społecznych, m.in. matki: bezdomne, przewlekle chore, uzależnione, studiujące, samotne, poszukujące autonomii życiowej. W badaniu mikroświatów macierzyństwa wykorzystano metodologię badań interpretacyjnych i krytycznych, ze szczególnym uwzględnieniem strategii badawczych z użyciem fotografii i filmu. Podczas wystawy zapoznać się będzie można z następującymi materiałami: plakatami z fotografiami opatrzonymi opisami matek, albumami prezentującymi „portrety matek” oraz etiudami filmowymi opowiadającymi historie kobiet doświadczających macierzyństwa.

Tak było w ubiegłym roku: